Stage 5 - Irritatiemomentjes

Pfff.. wat een dag! Vandaag was opnieuw mijn mentor afwezig, is Sinterklaas in het land en had juf Marielle (stagiaire pabo) een verhaal voorgelezen waar seksuele voorlichting in voorkwam. De leerlingen waren erg druk en ik kreeg tonnen energie over mee heen, door me heen, langs me heen..

Op de planning stond een warming-up, het aanleren van de Sinterklaasblues (ik ben fan!) en het afmaken van het telefoonspel.
Voor de warming-up had een van de leerlingen een cd met sinterklaasliedjes meegenomen, en op een van die liedjes hebben we een simpel dansje gedaan. Hoewel simpel. Terwijl ze in een kring stonden, moesten ze 4 keer stappen, 2 stappen opzij, 4 keer klappen, 2 stappen opzij. Dat klappen en stappen konden ze, maar bij het opzij ging het fout. Terwijl ik duidelijk rechts zei, liepen ze tegen elkaar op, werd het duwen en doen. Oplossing: ik heb ze weer laten zitten, heb het voorgedaan, toen mochten ze het zittend doen en toen staand. Dat werkt dus, maar het was wel een moment waar ik wat irritatie voelde. Een groep 5/6 moet gewoon naar rechts kunnen stappen!

Voor de Sinterklaasblues had ik een kort basisverhaaltje over de blues zelf. Hier zag ik ze een beetje inzakken, dus had ik een voorbeeldfilmpje op stick meegenomen. SPEELT DAT SMARTBORD GEEN YOUTUBE-FILMPJES AF!!!!! (irritatiemomentje twee)
Vervolgens gewoon gestart met het lied en het basisverhaaltje eraan gekoppeld. Het lied in stapjes aangeleerd. Stap 1: voor- en naspreken, Stap 2: voor- en nazingen, Stap 3: met de gitaar aantal keer herhalen. Het aanleren liep op deze manier in ieder geval bij mijzelf een stuk gestructureerder en de leerlingen leken het ook sneller op te pakken (we konden zelfs mijn zelfverzonnen tweede couplet doen). Helaas moest ik wel zo nu en dan stoppen om leerlingen uit de kring te zetten.
Aan het einde heb ik nog een keer het telefoonspel herhaald. Ondanks het feit dat sommige leerlingen hun antwoordblad waren kwijt geraakt, terwijl ze die zoals afgesproken in hun map zouden bewaren (irritatiemoment 3), was het leuk te zien dat het grootste deel van de leerlingen de klanken van de instrumenten nog in hun oren had zitten. Voor sommige is het nog wel een lastig spelletje, maar het meerendeel van de klas had alle telefoonnummers goed!

Aan het einde van de les had ik een dubbel gevoel.
Hoewel ik mijn programma heb kunnen doen en ik goed hebben kunnen oefenen met mijn doelen en de leerlingen 2 van de voor hun 3 gestelde doelen hebben behaald, vond ik het echt heel jammer dat ik ze zo vaak tot de orde moest roepen vandaag. Bij het nabespreken van de les gaf Marielle ook aan dat er soms dagen tussen zitten dat je gewoon heel hard moet werken en dat het dan misschien wat minder 'goed' voel. De feedback die ik van haar kreeg was heel positief en kwam dus niet overeen met mijn gevoel. Ik ga denk ik nog eens even lekker analyseren waar dat vandaan komt...

Casus
'juf, hij zegt dat ik maf ben'. 

Ik kreeg vandaag tot drie keer toe vanuit de klas een dergelijke 'klacht'. Ik wist me eigenlijk geen goede houding te geven. Want wie zegt dat het waar is en als het waar is, hoe spreek je de leerlingen er dan op aan?

Doen
- juf: viel stil, zei 'oh, als dat waar is wil ik dat niet hebben' en ging vervolgens door met de les (beetje nonchalant)
- leerlingen: de twee om wie het ging keken vragend, de rest van de groep was stil
Willen
- juf: dat de leerlingen geen nare dingen tegen elkaar zeggen of daar niet zo heftig op reageren dat de les erdoor stil valt
- leerlingen: dat de juf er wat van zegt
Voelen
- juf: euhm, dat vind ik niet ok, maar is het wel waar? Onzekerheid over hoe ik, als het wel waar is daar een leerling op moet aanspreken.
- leerlingen: de juf weet niet zo goed wat ze moet doen, wat vind ze er nou van?

ps. wel tegelijkertijd een leermoment gehad dat het voor stage, voor iemand zoals ik, wel handig is op tijd voor te bereiden en genoeg te slapen. En dus niet gisteravond 'snel' alles in elkaar zetten en uitprinten, voordat ik naar het concert van The Kooks ging, waar ik lekker heb meegezongen en gedanst. Resultaat: een vermoeide juf met ietwat schorre stem voor de klas, hmmm waar zou de irritatie toch vandaan komen?!

Stage 4 - Niet te veel, niet te weinig.

Applaus voor 'mijn' leerlingen vandaag! Ik merkte vanaf het begin al dat ik de aandacht had en dat ze een stuk rustiger waren dan vorige week.

Na het vormen van een U'tje om de middelste tafels heen, hebben we eerst een warming-up gedaan (8 keer hoofd, schouders, knie, teen, dan 4 keer et cetera). Om alvast een bruggetje te slaan naar het liedje wat we erna zouden gaan zingen, liet ik ze eerst 4 keer klappen, dan 4 keer stappen, 4 keer de bovenbenen aantikken en 3 keer stappen. Dit 'ritme' komt overeen met het ritme van de eerste twee zinnen van het lied! Zo kon ik heel gemakkelijk overgaan naar het zingen.

Bij het zingen vandaag de tekst op het smartbord gezet. Reden: tekst tweede couplet, maar ook om te kijken of het ze houvast zou geven (sommige leerlingen dromen wel eens weg, en nu werden ze in ieder geval geprikkeld door een scherm met tekst). Eerst het lied nog een keer voorgezongen, daarna zong de klas het na. Dit ging beter dan ik verwacht had! Vervolgens het lied nog 3 keer gezongen terwijl ik op de gitaar speelde. Wat fijn om dat instrument mee te nemen. Het zorgt bij de kinderen voor enthousiasme, concentratie (ze willen het graag horen), vragen (en daarmee een gesprekje) en mijzelf geeft het de mogelijkheid niet mee te zingen en eens goed te luisteren wat en hoe de leerlingen zingen zonder ze geen steun meer te kunnen bieden. Ideaal! Omdat de gitaar de aandacht van de leerlingen greep, merkte ik dat de tekst op het bord inmiddels overbodig was.

Eenmaal terug op de eigen plek het stoplicht (methode van het verkeerslicht, dat aangeeft of de leerlingen samen mogen werken, alleen moeten werken en mogen overleggen, of alleen moeten werken en niet mogen overleggen) op rood gezet. Dit was een zelfstandige luisteropdracht en ik vroeg van de leerlingen alleen hun eigen oren open te zetten. 

De luisteropdracht bestond uit het raden van telefoonnummers. Ik had een stencil gemaakt met de toetsen van een telefoon. Bij elk nummer hoorde een eigen geluid (maracas, claves, tamboerijn, triangel, belletjes, trommel, castagnetten, bekken, klap in de hand). Als eerst hebben de leerlingen opgeschreven welk geluid er bij welk nummer hoorde. Vervolgens verstopte ik de instrumenten achter een zeer amateuristisch-met-vuilniszakken-uitziend afschermding. Het was tijd om het eerste telefoonnummer te draaien: ik liet zeven geluiden achter elkaar horen en de leerlingen schreven de 7 corresponderende nummers op. Hoewel ik twee of drie keer moest verwijzen naar het stoplicht en er af en toe een vraag kwam of het geluid nog een keer herhaald kon worden, waren de leerlingen geconcentreerd en nieuwsgierig of ze het juiste nummer opgeschreven hadden. Dit ging goed, enige wat sommige lastig vonden was het verschil tussen de triangel en de belletjes. 

Aan het eind van de les dan ook een compliment gegeven over de werkhouding en uitgelegd dat ik volgende week naar wat sinterklaasliedjes wil kijken. 

Het was een fijne les en ik heb kunnen doen wat ik gepland had, iets wat ook terugkwam tijdens de nabespreking met mijn mentor. De planning was goed genoeg zo, niet te veel en niet te weinig aan variatie in de activiteiten, aan doelen et cetera.

Casus

'Hij zingt niet'. 

Eerst dacht ik nog, misschien zingt deze leerling niet als ik naar hem kijk. Maar.. hij zingt niet, hij lacht alleen maar lief als ik naar hem kijk! Zo van: ja, juf, hier zit ik hoor, maar ik doe mijn mond niet open, ik zing niet.

Willen

- juf: dat iedereen meezingt

- leerling(en): ik zing niet mee, want ik wil alleen luisteren

Doen

- juf: zonder het lied te onderbreken (oog)contact zoeken en proberen of mijn ogen geluid afdwingen, bij de tweede poging naam van de leerling genoemd en aangegeven dat ik ook hem wil horen (terwijl de rest door zong)

- leerling(en): ik zing niet mee en als de juf kijkt dan lach ik, ik luister

Voelen

- juf: gets, waarom trekt dat kind zijn mond nou niet open?! 

- leerlingen: ik kan niet zingen of ik durf niet te zingen of ik vind het fijner om te luisteren

Hoe kan ik deze leerling toch zo ver krijgen zijn mond open te doen, zonder dat ik de groep stil leg als we bijvoorbeeld midden in het lied zitten. Of hoe zou ik hem er het beste op aan kunnen spreken, stel dat hij echt niet durft en ik laat heel duidelijk weten aan de klas dat ik wil dat iedereen meezingt en dus ook (naam van de leerling), dan wil hij misschien helemaal niet meer. 

Niet zo'n pittige casus misschien, maar ik wil wel dat hij meezingt! Kom maar op met jullie tips..

Stage 3 - druktemakertjes!

Aaaahh! Deze week 23 drukte makertjes voor mijn neus, nog voordat ik met de les beginnen kon! Reden: juf Nienke was al twee dagen ziek en deze leerlingen reageren gewoon op alles dat anders gaat dan anders. Hmm.. en dat terwijl ik deze les met instrumenten wilde beginnen.

Eerst begonnen met te vertellen wat we vandaag gingen doen, wat regels herhaald en de nieuwe kringvorm (om de middelste tafels heen) gelijk maar even uitgeprobeerd. Eenmaal in de kring activiteit gedaan waarbij 6 leerlingen een maracas kregen en de 'beat' verzorgde voor de overige leerlingen die mij na spraken. Activiteit was bedoeld als warming-up en om te kijken of ik met de groep 2 dingen tegelijk zou kunnen doen. Dat lukte in eerste instantie niet helemaal, ik wilde zelf te snel door. Bovendien had ik de leerlingen niet even de kans gegeven om te oefenen met de maracas, waardoor ze i.p.v. de beat lekker losgingen: 'kijk eens wat ik kan whooeehoee'! Dan maar spel stoppen, afspraken herhalen en nog een keer herhalen.Door met de ritmeopdracht die ik simpel wilde houden n.a.v. vorige week. Gelijk dan maar de trommel erbij voor de puls. Grappig om te merken dat een slag op de trommel zo'n sturend gegeven kan zijn, want ik zag bij de meeste echt een geconcentreerd gezicht.. ze waren echt aan het tellen en luisteren!! Jammer genoeg kon ik of de opdracht niet de aandacht van iedereen erbij houden. Voor volgende week ga ik kijken hoe ik het zo kan brengen dat ik iedereen zijn aandacht erbij houdt.

Door naar een liedje: fluister, fluister. Na een gesprekje met Loes besloten om voor mijn groep 5/6 een liedje te kiezen dat in Eigenwijs wordt aangeduid voor groep 3/4. Het ontwikkelingsniveau van de leerlingen in mijn klas is wat lager en hoewel ik ze wel wil uitdagen en ergens weet dat ze het kunnen, is het ook goed een succeservaring binnen handbereik te hebben.Het aanleren van het liedje dit keer niet in de kring gedaan, maar aan hun eigen tafels. Ik vind zelf dat dat iets beter ging dat in de kring, maar dat ben er nog niet achter waar dat aan lag. Om te kijken of de leerlingen verschil in toonhoogte kunnen horen, had ik de eerste zin van het lied uitgeprint en uitgedeeld. Ze mochten met een lijn, boven de woorden, aangeven of de melodie omhoog of omlaag ging. Waar ik niet bij na had gedacht is dat die woorden van mij: toonhoogte en melodie al veel fronsende blikken opleverde. Score: 5 leerlingen hadden een grafisch notenschrift dat enigzins overeenkwam.Hmm.. ook met deze opdracht eerst even een stapje terug. Horen ze uberhaupt het verschil wel tussen hoog en laag?! Het lied zingen verliep verder goed. Het is fijn te merken dat het voorzingen op hun toonhoogte makkelijker is voor de leerlingen om na te zingen.

Casus

Tijdens het ritmespel waren er drie leerlingen die gewoon niet aan het opletten waren. De klapcirkel staakte zodra zij aan de beurt waren, tot de hoorbare teleurstelling van de overige leerlingen

Willen

- juf: dat iedereen mee doet en dat er enkel een klap klinkt op het geluid van de trommel

- leerlingen: klap lekker snel doorgeven, spelen.

Doen

- juf: voet bij stuk houden, stoorzenders aanspreken, opnieuw klapcirkel opstarten

- leerlingen: naar beneden kijken, niet recht op de stoel zitten, direct klappen na de ander of gewoon helemaal niet klappen. 

Voelen

- juf: jemig, waarom doen ze niet gewoon mee. Dit kunnen ze!

- leerlingen: waarom doen we dit, dit kan ik al, dit duurt lang.

Hoe kan ik het doorgeven van een klap op een puls (aangegeven door een trommel) aantrekkelijk maken voor iedereen. Moet ik tegemoet komen aan de paar leerlingen die het sneller oppakken en daarom de vaart erin houden, of voeg ik me naar  het tempo van de overige leerlingen die wel baat hebben bij veel herhaling?

What to do and what not to do

5 Do's

- Duidelijk zijn in regels, afspraken en houding (voorspelbaar zijn)

- Enthousiasme uitstralen, trots zijn op het vak

- Benaderbaar zijn voor leerlingen, maar wel de docent blijven

- Naast het contact met de groep ook ruimte voor de ontwikkeling van elke leerling op zich

- Positieve benadering; leerlingen stimuleren en uitdagen (complimenteren voor dat wat goed gaat)

5 Don'ts

- Inconsequent zijn

- Leerlingen overvragen (te veel verwachten)

- Schreeuwen of eigen controle verliezen (dreigen met consequenties) bij het orde houden

- Geen ruimte voor persoonlijke ontwikkeling; geen feedback van leerlingen en collega's kunnen ontvangen

- Strak het programma volgen; alleen oog hebben voor de materie en niet voor dat wat kan ontstaan in een les (niet flexibel zijn)

En ineens is er budget!

Brutaal. 

Dat vond ik mijzelf toch wel toen ik mijn mentor van groep5/6 vroeg of er wellicht budget was voor het aanschaffen van instrumenten. Achteraf dacht ik: oei rens, jij bent hier maar tot kerst, easy now! Maar het gaat er niet om dat ik eventueel wat met nieuwe instrumenten zou kunnen doen (al is dat wel het meest ideale scenario), maar dat de nieuwe instrumenten misschien wel de nieuwsgierigheid van leerkrachten aanwakkert om iets met muziek te gaan doen.

En nu is er dus budget! Zolang ik binnen de 200 euro blijf, mag ik een lijstje inleveren bij de directeur. De directeur was blij verrast met mijn initiatief. Op mijn beurt ben ik zo blij verrast van dit groen licht, dat ik niet weet wat handig is om aan te schaffen. Ik zou het daarom fijn vinden als jullie misschien suggesties hebben, tips of don'ts et cetera.

Instrumenten reeds aanwezig:

- xylofoon, zonder stokken

- metalofoon, zonder stokken

- claves, 3 setjes

- triangel, 2 stuks

- maracas, 7

- tamboerijn, 3 stuks

- bekken, 1 setje

- zo'n band met belletjes, 2 (waarvan 1 band nog maar 1 belletje heeft)

- woodblock, 2 stuks (er liggen houten kloppers bij, maar ik betwijfel of die hierbij horen)

- castagnetten, 2 stuks (beide kapot)

- blokfluit, 2 stuks

- handtrommel, 2 stuks (waarvan 1 kapot)

- kokiriko, 1 stuk

Ik dacht zelf in ieder geval aan het aanschaffen van een cabassa, agogo bells, handtrom en nieuwe kloppers. Wat denken jullie van kazoo's? Schudeitjes? Klokkenspel?

Stage 2 - Doe de balans-dans

Eindelijk stond ik vandaag weer eens voor mijn groep 5/6! Na ziek te zijn geweest en ook door een studiedag twee weken gemist te hebben, vond ik het erg prettig weer op De Boemerang te zijn. 

Hoewel ik niet zenuwachtig was, was ik wel onzeker over mijn programma. Ik vind het lastig het niveau van de leerlingen in te schatten als ik door ideeën-boekjes blader of mijn eigen verzinsels raadpleeg voor de les. Wat kan deze groep nou en wat wil ik dat ze kunnen?! Wanneer blijf je ergens bij stil staan en herhaal je het nog een keer, wanneer voeg je iets toe en/of ga je wat sneller door het programmaj? En ik ken mijzelf, als ik eenmaal bezig ben met analyseren (en daarmee lekker in mijn hoofd zit), kan ik me wel eens druk maken en doe ik zo'n gekke balans-dans van binnen..

Maar goed, wat heb ik gedaan vandaag?

Als eerste een warming-up, niet te veel praten nog, gewoon even doen. 8 keer tikken op je hoofd, dan op je schouders, op je knieën en je tenen. Dit ook met 4 keer, 2 keer en 1 keer tikken herhalen. Was een goed start om ze even actief te krijgen en de leerlingen reageren erg enthousiast!

Eenmaal in de kring herhaalde ik het liedje van vorige keer. Ik was erg eigenlijk vanuit gegaan dat ik de tekst maar een keer zou moeten herhalen, maar dat bleek niet zo te zijn. Op dit punt dacht ik: kak, en nu dan?! Dan maar met steekwoorden op blaadjes, vragen stellen wie de zin dan nog wel weet, et cetera. Het werkte niet, het werd onrustig, ik ietwat ongeduldig en toen dan ook nog maar bedacht dat de xylofoon erbij kon als bourdon en de groep in vieren verdeelde, was het allemaal een paar stappen te veel en te snel, soms zonder en dan weer met te veel uitdaging. Ondanks dat gevoel, toch wel trots op de leerlingen dat ze al meer toonvast leken te zingen dan twee weken terug.

Volgende activiteit was 'let op je tel', waarbij ik eigenlijk als doel had dat de leerlingen in staat waren binnen een puls zelfstandig een klap of ander geluid te laten horen. Eerst maar eens een klapslinger de kring rondsturen. Check, dat kunnen ze! Nog zonder pulsgevoel, want de slinger versneld en staat soms stil. Dan maar eerst die slinger vertragen door om en om een klap of een stamp te laten horen. Geen check hier, want dit werd chaos en er ontstond heel snel verwarring bij zowel de kinderen als mijzelf. Volgende stap: tellen erbij van je 1,2,3,4. Werkt al beter, maar toen ik 5 minuten laten pas met een handtrommel meespeelde, lukte het het best. Ik denk dat ik hier dacht slim te zijn om de activiteit in stukjes te breken, terwijl het laatste stuk met de trommel veel meer vanzelf ging en dichterbij mijn doel lag. Overigens ook weer een bevestiging dat je soms geen woorden / uitgebreide uitleg nodig hebt wanneer je het (dat wat je wilt dat de leerlingen doen) de leerlingen met een instrument gewoon kan laten horen en voelen.

Casus

Bij het eindspel van deze keer, kon ik niet alle leerlingen meekrijgen en klonk het niet zoals ik wilde. Heel beknopt gebeurde er, aan de hand van Erszi's drieluik, het volgende:

Willen  

- juf: concentratie, dat de leerlingen tegelijkertijd klank maken en dan wel de klank van de notatie

- leerlingen: laten horen wie de gekste en meest harde geluiden kan maken

Doen  

- juf: vluchtig doornemen van de klank, proberen overzicht te houden, na eigen ronde 3 andere leerlingen de kans geven het klankspel te dirigeren, aandacht bij de leerlingen vooraan

- leerlingen: veel geluiden na elkaar maken, zelf uitkiezen wanneer het geluid klinken mag, hangen tegen de tafel, weer gaan zitten of gewoon niet meedoen

Voelen 

- juf: verliezen van grip op de activiteit, genoegen nemen met dat wat nu klinkt want het is toch al bijna tijd

- leerlingen: ruimte om het spel zelf in te vullen, minder hun best doen want de juf zegt er toch niks van, niet goed weten wat er van ze verwacht wordt

Op welke manier zou ik de leerlingen met hun aandacht en concentratie meer bij de opdracht kunnen betrekken? Kom maar op met die alternatieven!

Vraag

Ik geef een uur lang les aan mijn groep. Herkennen sommige van jullie ook dat je bij het vullen van zo'n uur qua programma wat van de hak op de tak springt? Hoe zou ik dat tegen kunnen gaan, zonder gelijk 1 thema per dag te behandelen als 'bos' of 'winter'?

Al met al een les die wat minder liep dan vorige keer, maar waar ik wel tevreden mee ben. Ik denk dat het wel op z'n plek is te bedenken dat dit pas les twee is en toch doe ik, doen wij het allemaal maar gewoon; LES GEVEN! 

Wij maken onderwijs, hetzij op een minder geroutineerde manier als 'echte' vakdocenten, maar les geven dat doen we in ieder geval. Jihaaaa..